علی(ع): اینگونه محاسبه نفس کنید!
روزى على (عليه السلام ) نقل كرد كه پيامبر (صلى الله عليه وآله ) فرمود: زيرك ترين و هشيارترين انسانها كسى است كه خود را به حساب بكشد و براى بعد از مرگ خود كار بكند.
مردى پرسيد: اى اميرمؤ منان! چگونه نفس خود را به حساب بكشد؟.
امام فرمود: وقتى كه صبح كرد و روز فرا رسيد، به خويشتن بازگردد و خطاب به خود بگويد:
اي نفس! امروز روزى بود كه بر تو گذشت ، و هرگز ديگر باز نمى گردد، و خداوند از تو سوال مى كند كه:
اين روز را در چه راهى به پايان رساندى؟
چه كارى در آن كردى؟
آيا خدا را به ياد آوردى و او را ستودى؟
آيا نيازهاى مؤ منان را برآوردى؟
آيا رفع اندوه از مؤ منى نمودى؟
آيا در غياب مؤ من، نزد اهل و فرزندانش آبروى او را حفظ كردى؟
و پس از مرگ او، آيا آبرويش را در ميان بازماندگانش نگه داشتى؟
آيا از غيبت و بدگويى پشت سر مؤ من خوددارى نمودى؟
آيا مسلمانى را يارى كردى؟
تو در اين روز چه كردى؟
اگر در پاسخ گفت: كارهاى نيك انجام دادم؛ خدا را حمد و سپاس كن و تكبير بگو به خاطر توفيقى كه نصيب تو شده است.
و اگر گفت : امروز گناه كردم يا كوتاهى نمودم؛ از درگاه خداوند استغفار و طلب آمرزش كن و تصميم بگير كه ديگر تكرار گناه نكنى!
وسايل الشيعه ج 11 ص 379.